Archiwa tagu: żaba

Drzewołaz Żółtopasy – Dendrobates leucomelas

nazwa angielska: Yellow-headed poison frog
niemiecka: Gelbgebänderte Baumsteiger
hiszpańska: Sapito minero

Występowanie:
Gatunek ten występuje przede wszystkim w Brazylii, południowej Wenezueli iDrzewołaz żółtopasy północnej Gujanie. Środowiskiem życia  drzewołaza żółtopasego są lasy tropikalne (do wysokości 800 m.n.p.m.) .

Wymiar i wygląd:
Drzewołaz dorasta  do 4,5 centymetra długości. Samce są mniejsze i smuklejsze niż samiczki.

Długość życia: 
Gatunek ten dożywa 13 lat.

Zachowanie:
Drzewołaz żółtopasy jest aktywny w dzień.  Przeważnie gatunek ten prowadzi naziemny tryb życia. W wysokich temperaturach drzewołaz zapada w stan estywacji (tzw. sen letni), co stanowi wyjątek w jego rodzinie płazów.

Rozmnażanie:
Samice w okresie godów przejawiają terytorializm. Gody drzewołaza żółtopasego przypadają na czas trwania pory deszczowej.  Jedna samica może przystępować do godów kilkakrotnie w roku. Składa ona od czterech do dwunastu jaj w niewielkich zagłębieniach w ziemi z wodą. Samiec przez okres około 15 dni pilnuje skrzeku. Po procesie wyklucia się kijanek, samiec rozpoczyna przenoszenie ich do większych zbiorników z wodą, gdzie następuje ich dalszy rozwój. Po upływie mniej więcej trzech miesięcy rozpoczyna się przeobrażenie. Dojrzałość płciowa zostaje osiągnięta po około dwóch latach.

Terrarium:
Terrarium powinno być ustawione w orientacji pionowej. Powinno zawierać korzenie, aby drzewołaz mógł się swobodnie wspinać. Ważne jest również umieszczenie roślin na których płaz będzie mógł siedzieć. Obowiązkowym wyposażeniem jest też basenik do kąpieli, jednak poziom wody musi być odpowiedni aby zwierzę się nie utopiło. Woda w terrarium powinna mieć temperaturę około 22 stopni Celsjusza. Wodę należy podmieniać codziennie. Woda nie może pochodzić bezpośrednio z kranu, gdyż dla tego gatunku jest po prostu za twarda. Na dnie terrarium najlepiej ułożyć warstwę żwirku przysypaną torfem. Można dodać również dębowe liście i mech. Wyłożenie w terrarium pustych orzechów kokosowych może sprzyjać schronieniu się płaza, lecz może być również miejsce składania skrzeku. Terrarium dla dwóch osobników musi mieć minimum 40x30x20 cm. Najlepiej zastosować dwie świetlówki, jedną o barwie białej, drugą o barwie żółtej oraz jedną świetlówkę UV umieszczoną nad siatką wentylacyjną. Oświetlenie terrarium powinno być włączone około 12 godzin na dobę. Temperatura powinna wynosić 22-24°C w dzień i ok. 20°C w nocy. Wilgotność powietrza – 80%.

Pożywienie:
Na wolności drzewołazy polują na: mrówki, termity, małe chrząszcze, pająki i inne bezkręgowce znajdujące się w ich środowisku.  W hodowli karmione są najczęściej świerszczami, prosionkami, muchami czy małymi mącznikami. Owady najlepiej posypywać wapnem i witaminami.  Drzewołaza należy karmić codziennie. Spędzenie około 48 godzin bez posiłku może się skończyć dla drzewołaza śmiercią.

 

 

 

 

 

 

Żaba Wodna – rana esculenta

nazwa angielska: Edible frog
nazwa niemiecka: Teichfrosch
nazwa czeska: Skokan zelený
nazwa francuska: Grenouille comestible

Występowanie:
Żaba wodna spotykana jest w stawach, w jeziorach, starorzekach oraz nad brzegamiŻaba wodna większych rzek.  Gatunek zamieszkujący głównie obszary nizinne, w górach dochodzi przeważnie do wysokości około 500 m n.p.m. Występuje w środkowej oraz częściowo również w zachodniej Europie. W Polsce bardzo pospolita, podlega częściowej ochronie.

Wygląd i wymiar:
Długość samców wynosi maksymalnie 9,7 centmetra,  samicy  10,8 centymetra. U obu płci ubarwienie grzbietu jest takie samo – trawiastozielone, występują również nieliczne, czarne plamy. Wyróżniają się również linią kręgową w kolorze jasnozielonym. W pachwinach u tego gatunku nie występują żółte plamy.  Niektóre z osobników żaby wodnej w ogóle nie posiadają czarnych plam.  Występują nielicznie również odmiany barwne w kolorze: brązowym, niebieskim oraz cytrynowożółtym.  Czarne plamki znajdują się również na białej części brzusznej tej żaby.  U tego gatunku żaby modzele podeszwowe są słabo rozwinięte. Samce żaby wodnej występują parzyste, zewnętrzne, zabarwione na szaro worki rezonacyjne. Występują również jednolite, ciemnobrązowe modzele godowe. Żaba wodna ma bardzo dobrze rozwinięte błony pławne spinające palce tylnych odnóży.  Posiadanie długich oraz mocnych tylnich nóg umożliwia wykonywanie dalekich skoków

Rozmnażanie:
Samce nie posiadają barw godowych.  Godowy skrzeczący głos przypomina w dźwięku „errr”.  Żaby wodne rozpoczynają okres godowy w maju. Skrzek tego gatunku przybiera postać nieregularnych, kulistych kłębów.  Liczba złożonych jaj mieści się w przedziale 3000- 10000 sztuk.  Kijanki maksymalnie mogą osiągnąć długość 1cm. Rozwój i przeobrażenie kijanek trwa od 65 do 80 dni. Świeżo przeobrażone osobniki mają długość od 2,5 do 3 centymetrów. Głównym czynnikiem wyzwalającym porę godową są wiosenne upały oraz wzrost temperatury wody do około 18–20 °C.

Zachowanie:
Gatunek ten prowadzi częściej lądowy tryb życia. Aktywność przypada na dzień.  W okresie lata rozpoczynają wędrówki  lądowe z jednych zbiorników wodnych do innych.  Zimowanie odbywa się na dnie strumieni oraz rzek. Zagrzebuje się ona w szlamie lub mule. Budzi się z początkiem kwietnia. W niewoli żyje do około 14 lat.

Pożywienie:
Najważniejszym posiłkiem są owady (najczęściej są to: chrząszcze lub muchówki) , jednak w diecie żaby wodnej znajdują się również pająki, dżdżownice oraz ślimaki.  Samice (zwłaszcza tych większych rozmiarów) żywią się także małymi kręgowcami (np. ryby, traszki). Na ofiarę żaba wodna wyczekuje w bezruchu.

Zagrożeniem dla gatunku żaby jest zanikanie naturalnych siedlisk np. poprzez zasypywanie zbiorników wodnych. Działaniem sprzyjającym utrzymaniu populacji jest tworzenie tzw. korytarzy ekologicznych, dzięki którym żaba wodna ma możliwość kontaktu z innymi osobnikami z różnych populacji.

Żaba Jeziorkowa – rana lessonae

nazwa angielska: Pool frog
nazwa niemiecka: Kleine Wasserfrosch
nazwa czeska: Skokan krátkonohý
nazwa francuska: Petite grenouille verte, Grenouille de Lessona

 

Występowanie:
Ten gatunek żaby występuje w małych, obficie zarośniętych stawach polnych orazŻaba jeziorkowa śródleśnych. Można je spotkać również w rowach melioracyjnych.  Żaba jeziorkowa jest gatunkiem nizinnym.  Osiąga wysokość do 1550 m n.p.m. .Zamieszkuje ona środkową oraz wschodnią Europę, na północ do środkowej Szwecji.  W Polsce gatunek pospolity, jednak podlega on całkowitej  ochronie.

Wymiar i wygląd:  
Samce tego gatunku dochodzą wielkością do 7,5 cm natomiast samice są nieco większe i maksymalnie dorastają do 7,8 cm. Wśród wszystkich żab zielonych ten gatunek żaby jest najmniejszy. Grzbiet  u żaby jeziorkowej jest trawiastozielony oraz posiada plamki, które są okrągłe i czarne. Jednak są one nieliczne.  Widoczna u tego gatunku jest również linia kręgowa w kolorze jasnozielonym. W pachwinach oraz w okolicy pośladkowej u tego gatunku występują żółte oraz nieregularne plamy, które przypominają wyglądem marmurkowy wzór.  Od strony brzusznej żaba jeziorkowa jest kredowobiała i nie ma tam żadnych plam. Na tylnich kończynach ma także  duże modzele podeszwowe o dość  ostrych krawędziach. Żaba ta ma oczy duże i wystające, mają żółtawe tęczówki. Źrenice są eliptyczne i poziome.  Dobrze widoczne są błony bębenkowe.

Rozmnażanie:
W okresie godowy u samca zmienia się barwa – mają one wtedy kolor cytrynowożółty o zredukowanej plamistości.  Dymorficznymi cechami samców są parzyste zewnętrzne worki rezonacyjne oraz szarobrązowe modzele godowe występujące na pierwszych palcach przednich kończyn.  W czasie godów samiec wydaje specyficzny odgłos zbliżony do ciągłego wymawiania słowa „koak”. Pora godowa u żaby jeziorkowej zaczyna się końcem kwietnia i trwa przez cały miesiąc maj. Skrzek tego gatunku ma postać kulistych kłębów. Liczba złożonych jaj waha się w przedziale 600-3000. Maksymalna wielkość kijanek może wynosić 6,5centymetra. Po całkowitym przeobrażeniu osobników osiągają długość od 1,5 do 1,7 centymetra.

Zachowanie:
Żaba jeziorkowa jest zwierzęciem aktywnym w dzień. Świetnie pływa i zwinnie porusza się na lądzie.  W sytuacji wyschnięcia zbiornika w którym do tej pory dany osobnik żył, opuszcza go i rozpoczyna wędrówkę w celu odnalezienia nowego.  Sen zimowy spędzany jest na lądzie. Wędrówki na zimowiska zaczyna w końcu sierpnia i pokonuje wówczas nawet  aż do 15 km.

Pożywienie:
Podstawowa dieta tej żaby zawiera rozmaite owady, pająki, dżdżownice, oraz ślimaki.

Zagrożeniem dla tego gatunku jest przede wszystkim utrata ich siedliska.  Najczęściej wpływ na to ma szybki rozwój rolnictwa na danym rejonie, urbanizacja czy przekształcania zbiorników wodnych.  Zagrożenie stanowią również wszelakie zanieczyszczenia znajdujące się w zbiorniku wodnym.  W miejscach rozrodu niebezpieczeństwem są drapieżne ryby. Na niektórych terenach występowania problemem jest również zalesianie terenów oraz potrzeba konkurencji z innymi żabami- np. śmieszką.

Żaba trawna –  Rana temporaria

nazwa angielska: European common frog
nazwa niemiecka: Grasfrosch
nazwa czeska: Skokan hnědý
nazwa francuska: Grenouille rousse
nazwa hiszpańska: Rana Bermeja

 

 

Występowanie:
Żaba Trawna zamieszkuje lądowe środowiska ekologiczne na nizinach oraz w górach.Żaba trawna Najczęściej można ją spotkać w lasach, niekiedy również na polach uprawnych. Obszar zasięgu tego gatunku to : Albania, Andora, Austria, Białoruś, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czarnogóra, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Liechtenstein, Luksemburg, Macedonia, Niemcy, Norwegia, Polska, Rumunia, SanMarino, Serbia, Słowacja, Słowenia, Szwajcaria, Szwecja, Ukraina, Węgry, Wielka Brytania, Włochy. Wedle niektórych źródeł płaza spotyka się też w  Chinach i Japonii.  W górach dochodzi do 3000 m n.p.m. Występowanie jej jest powszechne, również na terenie Polski.

Wymiar i wygląd:
Długość samców tego gatunku dochodzi do 10 centymetrów, samic natomiast do 10,5 centymetra. Ubarwienie dotyczące grzbietu zmienia się. Podstawowymi kolorami jest brąz oraz oliwkowozielony. Poza wskazanymi istnieje również ubarwienie ciemnobrązowe lub pojawianie się czarnych plam.  Plamy te mają kształt trójkątny w okolicach skroni, na środku grzbietu plamy przyjmują kształt  litery V, a na tylnich kończynach widoczne są poprzeczne, ciemne pręgi.  Zdarzają sie również osobniki żaby trawnej, które mają nieregularne, czarne plamy na całym grzbiecie.  Ten gatunek nie posiada linii kręgowej.  Na brzuchu żaby trawnej widać kolorowe, nieregularne plamki układające się w deseń mozaikowy.  U samców występują parzyste, wewnętrzne worki rezonacyjne, które można zauważyć jedynie w momencie wydawania głosu, maja również czteroczęściowe czarne modzele na pierwszych palcach kończyn przednich. Głos godowy tego gatunku jest zbliżony do mruczenia.

Rozmnażanie:
U samców widoczna jest szata godowa w postaci sinoniebieskiej plamy na podgardzielowej powierzchni głowy , a także burej, mieniące się na niebiesko barwy grzbietu.  Samiec posiada także fałdy skórne na tułowi, które wypełnione są naciekiem limfy. Samice w czasie godów mają bardziej jaskrawe niż dotychczas barwy.  Na grzbiecie mają również mocniej zaznaczone brodawki. Podczas godów skóra samic staje się bardziej chropowata. Pora godowa rozpoczyna się na koniec marca i trwa około 2-3 tygodni.  Skrzek Żaby Trawnej ma postać kulistych kłębów.  Samica składa około 900-3500 jaj.  Kijanki tego gatunku są długości od 4,5 do 5,2 centymetrów. Do zbiorników rozrodczych potrafią przewędrować nawet kilka kilometrów.

Zachowanie:
Gatunek ten jest aktywny o zmierzchu oraz w nocy.  Sen zimowy odbywa się u tego gatunku na dnie wód płynących. Jest odporna na działanie niskich temperatur.

Pożywienie: 
Głównym pokarmem są owady (chrząszcze, muchówki), a także stawonogi i dżdżownice i ślimaki.

Nie podlega ochronie gatunkowej.

Podgatunki: Rana temporaria temporaria (większa część zasięgu), Rana temporaria canigonensis (Pireneje Francuskie), Rana temporaria honnorati (południowo-wschodnia Francja), Rana temporaria parvipalmata (góry Galicii, Sierra Segundeira, północno-zachodnia Hiszpania).

Ropucha Zielona – Bufo viridis

nazwa angielska: Green toad
nazwa niemiecka: Wechselkröte
nazwa czeska: Ropucha zelená
nazwa francuska: Crapaud vert
nazwa hiszpańska: Sapo Verde

 

Występowanie: Gatunek spotykany na suchych łąkach, polach uprawnych, jednak możnaRopucha zielona ją zobaczyć także na terenach kamienistych i w środowisku ruderalnym.  W Polsce gatunek ten jest pospolity – występuje na całym nizinnym obszarze kraj, w górach spotkana do 800 m n.p.m.  W Alpach do 2000 m n.p.m. Ropucha zielona zamieszkuje Europę Środkową, Południową i Wschodnią, Afrykę Północną, Syrię, Irak, Iran. Zasięg występowania w Azji kończy się na Kazachstanie, Pakistanie, Mongolii, Tybecie i Himalajach.

Wygląd i wymiar: Długość samców dochodzi do 9 centymetrów, samic do 10 cm.  Na południowym obszarze Europy wielkość samicy może dochodzić nawet do 14 centymetrów. Ropucha ta ma tło grzbietu jasnopopielate, pokryte jest ono zielonymi plamami, które występują w różnym kształcie oraz w różnej wielkości.  Samce występują w jaśniejszych odcieniach niż samice. Na bokach tułowia szczyty brodawek są jaskrawoczerwone.

Ubarwienie tego gatunku jest mocno zbliżone do ropuchy paskówki. Jednak Ropucha Zielona nie posiada linii kręgowej.  Na podeszwowej powierzchni najdłuższego (IV) palca tylnich kończyn występuje jeden rząd modzeli stawowych.

Rozmnażanie: Okres godowy przypada na maj, jednak termin składania jaj uzależniony jest od temperatury wody oraz od opadów deszczu. Głos godowy samca przypomina trel kanarka.  Samica składa dwa sznury jaj, każdy o długości około czterech metrów.  Liczba złożonych jaj waha się w przedziale od 4000 do 10000.  Kijanki są całe czarne, osiągają długość około 5 centymetrów.  Przeobrażone osobniki mają od 1 do 1,5 centymetra.

Pożywienie:  Zjada głównie owady i pająki. Uwielbia komary, muchówki, ale zjada również  mięczaki.

Zachowanie: Gatunek ten zimuje na lądzie.   W okresie zimowania następuje odrętwienie (inaczej okres hibernacji), ropucha chowa się wtedy w różnych zakamarkach i przebywa tam od października do marca/kwietnia. Zaraz po przebudzeniu rozpoczyna okres godowy. W Polsce gatunek ten jest w pełni chroniony.

Ten gatunek Ropuchy jest najczęściej wchodzącym do zabudowań ludzkich ze wszystkich płazów Europy. Często można spotkać ropuchę zieloną nawet w centrach miast. Gatunek ten bardzo dobrze znosi zasolenie w temperaturze 25 °C wytrzymuje stężenia 19%  ( a niektóre osobniki nawet 23%). W niskim zasoleniu natomiast jego osocze jest hipertoniczne, w wysokim jednak staje się izotoniczne, za co odpowiada w 85% wzrost stężenia chlorku sodu, w małej części (około 5-10%) mocznika. Takie zmiany osocza pociągają za sobą modyfikacje stężeń również w innych płynach ustrojowych.

 

 

 

 

Ropucha Paskówka – Bufo calamita

nazwa angielska: Natterjack toad
nazwa niemiecka: Kreuzkröte
nazwa czeska: Ropucha krátkonohá
nazwa francuska: Crapaud calamite
nazwa hiszpańska: Sapo corredor

 

Występowanie: Gatunek ten zamieszkuje środkową wraz z zachodnią częścią Europy.Ropucha paskówka Ropucha Paskówka swoim występowaniem obejmuje Półwysep Iberyjski, Anglię i Irlandię, Francję, Szwajcarię, Holandię oraz Belgię, południową część Półwyspu Skandynawskiego oraz północno-zachodnią część Rosji. W Polsce nie jest częstym okazem, ale można go ją spotkać na terenie nizinnym całego kraju.

Wygląd i wymiar: Ropucha Paskówka jest najmniejszą ropuchą w Polsce – jej wielkość wynosi maksymalnie 8 centymetrów. Wyglądem zbliżona jest nieco do ropuchy zielonej.  Ma smukła sylwetkę, ale ciało jest jednocześnie dość szerokie i płaskie. Ma spłaszczoną głowę o niezwykle szerokim i mocno zaokrąglonym pysku.  Skóra tego gatunku jest ziarnista i dość cienka – ciągle wilgotna. Tylne kończyny Ropuchy Paskówki są krótkie, a błona miedzy palcami jest słabo rozwinięta. Za oczami posiada gruczoły zauszne tzw. parotydy, które są gruczołami jadowymi. Grzbiet ma kolor jasnego brązu oraz przebarwienia przechodzące w stronę szarości. Na powierzchni całego ciała widoczne są nieregularne, oliwkowozielone plamy. Mają one wyraźnie rozmyte kontury. Na grzbiecie od razu widać także kontrastową biało-kremową linię kręgową.  Brzuch Ropuchy jest dużo jaśniejszy – biały z paroma ciemnymi plamami.

Rozmnażanie: Gody tego gatunku odbywają się w kwietniu. Dochodzi do nich w zbiornikach wodnych do których odbywają się wędrówki z miejsc w których Ropuchy zimowały. Wymogiem jest, aby zbiorniki wodne były płytkie ze względu na szybkie nagrzewanie się wody (np. kałuże, stawy).  Samce wykorzystują nawoływanie melodyjnym odgłosem godowym.  Dźwięk ten jest doskonale słyszalny nawet z odległości kilometra.

Następnie samiec obejmuje wybraną samicę bardzo silnym uchwytem kończyn przednich. Zapłodnienie u ropuch paskówek jest zewnętrzne. Skrzek to dwa galaretowate, około dwumetrowe sznury. Ilość jaj waha się w przedziale 3 do 4 tysięcy. Przeobrażanie kijanek odbywa się po około dwóch miesiącach. Kijanki ropuchy paskówki należą do jednych z najmniejszych kijanek naszych płazów i mają długość 3-3,5cm. Kijanki są całe czarne, po stronie brzusznej są dużo jaśniejsze. Rozwój trwa od 42 do 49 dni, po przeobrażeniu małe ropuszki mają długość około 1cm.

Pożywienie: Owady, pająki, dżdżownice i ślimaki.

Gatunek ten jest bardzo rzadko spotykany dlatego wszystkie miejsca jej występowania objęte są ochroną. Dotyczy to również miejsc gdzie odbywają się ich gody. Zaleca się także wdrożenie programu jej re introdukcji, zachowywanie różnorodności terenu oraz poprawienie gospodarki melioracyjnej. Dobrym rozwiązaniem jest także budowanie tzw. korytarzy ekologicznych wpływających m.in. na bezpieczne wędrówki ropuchy. W Polsce ropucha paskówka podlega ścisłej ochronie gatunkowej.

 

Ropucha Szara – Bufo Bufo

nazwa angielska: Common toad
nazwa niemiecka: Erdkröte
nazwa czeska: Ropucha obecná
nazwa francuska: Crapaud commun, crapaud vulgaire
nazwa hiszpańska: Sapo común

 

Gatunek płaza z rodziny ropuchowatych.

Występowanie:  Ropucha Szara występuje głównie w wilgotnych lasach liściastych iRopucha szara mieszanych. Można je spotkać również na łąkach, w sadach czy na polach uprawnych.  W Polsce gatunek ten jest bardzo pospolity.  Zamieszkuje całą Europę. W górach Azji można ją spotkać na wysokości do 3000 m n.p.m.

Wygląd i wymiar: Samce osiągają długość do 10 centymetrów, samice natomiast do 13 centymetrów. Zdarzają się również samice sięgające aż 20 cm. Ropucha Szara jest największym europejskim płazem bezogonowym.  Wyróżnia go ubarwienie brązowe w różnych odcieniach z licznymi, małymi  ciemnobrązowymi plamami.   Widoczne są brodawki,  w których znajdują się gruczoły jadowe. Skóra Ropuchy Szarej jest sucha i szorstka. Bardzo mocno rozwinięte są u tego gatunku gruczoły przyuszne. Na spodniej części najdłuższego palca tylnych kończyn występują dwa rzędy modzeli stawowych.

Zachowanie: Ropucha Szara zimuje na lądzie. Zwierze to zimuje między październikiem-listopadem a lutym-marcem. Poza czasem w którym mają miejsce gody prowadzi aktywny tryb życia. Aktywność przypada na noc oraz zmierzch. Ropucha Szara porusza się poprzez krótkie, lecz dość ociężałe skoki. W momencie gdy zwierze poczuje się zagrożone staje na wszystkich czterech kończynach wyprostowana. Ropucha Szara jest gatunkiem, który ze wszystkich polskich płazów  najszybciej  zaczyna wiosenne wędrówki.  Bardzo mocno przywiązuje się również do konkretnego zbiornika wodnego, do którego potrafi wrócić  nawet z odległości paru kilometrów. Pierwsze wracają do zbiornika samce i przebywają tam nawet przez miesiąc.  Przez okres ten samice również tam docierają jednak jedynie na 3-5 dni  i składają skrzek.

Rozmnażanie: Okres pory godowej samców przypomina ciche skomlenie psa. Samice składają po dwa sznury jaj, każdy o długości 4,5 metra. Liczba zniesionych przez ropuchę szarą jaj wynosi od 3000 do około 10000 sztuk. Kijanki tego gatunku są całe czarne. Ich długość wynosi około 3mm.  Taka wielkość czyni z tych kijanek najmniejsze ze wszystkich europejskich gatunków płazów bezogonowych.

Pożywienie: Najczęściej ropucha szara  w swojej diecie ma owady, ślimaki, dżdżownice, wije, pająki, małe płazy oraz drobne jaszczurki oraz węże i myszy polne

Gatunek ten jest bardzo pożyteczny – zjada bardzo dużą ilość rozmaitych owadów oraz ślimaków, które zagrażają uprawom.

Największe zagrożenie dla Ropuchy Szarej stanowi zanikanie oraz niszczenie naturalnych siedlisk. Bardzo często zdarza się, że w czasie wędrówki Ropuchy wpadają pod samochód.  Zagrożeniem dla tego gatunku są także środki ochrony roślin.